مسجد كبود تبريز

مسجد جهان شاه يا مسجد كبود تبريز (گؤی مسجد) از آثار ابوالمظفر جهانشاه بن قره يوسف از سلسله تركمان قره قويونلو است كه در 870 هجری بنای آن به همت و نظارت جان بيگ خاتون (زن جهانشاه بن قرا يوسف قره قويونلو) پايان يافت. اين مسجد در قسمت شمالی خيابان امام خمينی روبه روی كوچه صدر واقع شده است.

مسجد ارگ تبريز

بناي مسجد ارگ تبريز باقي مانده مسجدی است كه در فاصله سال های 716 تا 724 هجری به وسيله تاج الدين عليشاه جيلانی تبريزی وزير سلطان محمد خدابنده و ابوسعيد بهادرخان ساخته شده است. سمت جنوبی آن دارای طاقی بزرگ بود كه به علت فرو نشستن پی و بنيان مسجد و عجله در اتمام ساختمان شكسته و فرو ريخته است. قسمتی كه اكنون در وسط سه ديوار بلند خاوری، باختری و جنوبی به صورت ايوان به چشم می خورد، بخش مسقف مسجدی است كه عرض آن 15× 30 متر و ارتفاع ديوارهای دور آن به طور متوسط 26 متر می باشد كه می توان به وسيله 69 پله به بالای آن رسيد. ضخامت ديوارها 40× 10 متر است كه از دو ديوار عريض داخلی تشكيل شده اند.

مسجد جامع تبريز

مسجد جامع تبريز يكی از بناهای تاريخی تبريز است كه تاريخ بنای آن معلوم نيست. به عقيده صاحب كتاب اولاد اطهار، اين مسجد در صدر اسلام از طرف عبدالله بن عامر ساخته شده است. محل مسجد جامع تبريز دردوران حكومت رواديان، سلجوقيان و اتابكان قسمت مقدس شهر محسوب می شد و بسياری از سلاطين و امرا و وزرا در كنار مساجدی كه خود ساخته بودند به خاك سپرده می شدند. مسجد جامع تبريز در زمان تركمانان و صفويه نيز آباد بوده است.

مسجد نصريه تبريز

بناي مسجد نصريه منصوب به اوزون حسن آق قويونلو است كه در زمان خود از شاهكاری هنر معماری بوده است. در حال حاضر از اجزای آن فقط يك قطعه مرمر در محراب مسجد، يك سنگ نبشته مرمر در ديوار شمالی، سنگ نبشته ای در پای ديوار كفش كن، سنگ قبری مرمرين پای ديوار خاوری خواجه نشين زمستانی و شش ستون سنگی باقی مانده است. در سال های قبل از انقلاب اين محل به شكل نيمه معمور، اقامتگاه طلاب علوم دينی بود.

مسجد ثقه الاسلام تبريز

اين مسجد در سال 1265 هـ. ق به همت مرحوم حاج ميرزا محمد شفيع ثقه الاسلام تجديد بنا و توسعه يافته و شرح آن ضمن بقعه صاحب الامر آمده است.

مسجد اسماعيل خاله اوغلی تبريز

اين مسجد در سمت چپ يا جانب جنوبی دالان مدرسه طالبيه، بين مدرسه دينی جعفريه و مسجد جامع بزرگ واقع شده، درازای آن از شمال به جنوب است و در و دو پنجره آن به دالان مزبور باز می شود. اين مسجد ده ستون سنگی زيبا و هجده گنبد ضربی آجری دارد. ستون ها در دو رديف قرار گرفته اند. گنبد ها مساوی و يكنواخت هستند و در مدخل مسجد طاق كوچك جالبی از آجر تعبيه شده كه در پايين آن (بالای در ورودی) عبارت « بسم الله الرحمن الرحيم» و آيه 18 سوره توبه با خط ثلث برجسته ای گچبری شده است.

مسجد ملا باشی تبريز

اين مسجد در خيابان ثقه الاسلام، آخر كوچه دكتر مسيحا، در سمت جنوب صحن مقبره ملا باشی واقع شده است. اين مسجد چهار ستون سنگی و نه گنبد ضربی آجری بلند دارد. بنای اين مسجد و منضمات آن در حدود سال 1280 هـ. ق پايان يافته است.

مسجد روميان تبريز

مسجد روميان، مسجدی است كوچك با سقفی چوبی كه مدخل سر در آن، طاق و نوشته ای ندارد. دو پايه سنگی خوش تراش مارپيچی به شيوه صفوی كه نظاير آن ها را در مساجد قديم تبريز و اردبيل به فراوانی می توان ديد، از بنای سابق مسجد به جا مانده كه آن ها را در دو طرف در ورودی مسجد كار گذاشته اند. كف مسجد قريب هشتاد سانتيمتر از سطح كوچه بلند تر است و چشمه ای در زير آن جريان دارد.

مسجد محراب تبريز

اين مسجد در محله محراب واقع شده است و طاق مرمرين در ورودی آن يكی از شاهكارهای هنر حجاری به شمار می رود. در پيشانی كتيبه طاق با خط ثلث درشت عبارت «قال الله سبحانی و تعالی و تقدس» و در متن كتيبه با خط ثلث جلی آيه شريفه «سلام عليكم طبتم فادخلوها خالدين» و در گوشه پايين رقم «كتبه عبدالله» و در زير حاشيه كتيبه با خط ثلث ريز و خفی عبارت «عمل استاد ملك علی بن استاد حسن علی حجار پير چوپاني» به طور برجسته كنده شده است. متن كتيبه و حواشی آن و ساير قسمت های طاق مرمرين همه با ختايی، شاه عباسی، اسليمی گلدار، ماری و اژدر دهنی برجسته زينت يافته است.

مسجد حاج صفر علی تبريز

اين مسجد در ضلع شمالی حياط مدرسه حاج صفر علی، در يمنی دوز بازار، واقع شده است. اين مسجد با عظمت و زيبا، گنبدی بلند و مناره ای منقش به كاشی های آبی رنگ دارد.

مسجد خزينه تبريز

اين مسجد كه به «مسجد حاجی ميرزا يوسف آقا» و «قزللو مسجد» نيز معروف است در سر بازار، انتهای خيابان فردوسی، در سوی باختر قرار گرفته است. كف آن از سطح خيابان يك متر بلند تر است.

مسجد مفيدآقا تبريز

در جانب خاوری خيابان فردوسی، درست در محاذات مسجد خزينه، مسجد ديگری وجود دارد كه به مسجد «مفيد آقا» معروف می باشد. بنای اين مسجد در سال 1310 هـ. ق آغاز و در 1314هـ. ق پايان يافته است. بانی اين مسجد مرحوم شيخ رضا طباطبايی فرزند مرحوم شيخ ابوالقاسم شيخ الاسلام تبريز بود

مسجد شيخ الاسلام تبريز

بنای اين مسجد در خيابان دارايی، جنب بازار كفاشان واقع می باشد. بانی بنای نخستين آن حاج ميرزا محمود شيخ الاسلام عموی حاج شيخ رضا طباطبايی، معاصر و معاشر نادر ميرزا بود. اين مسجد در سال 1341 هـ. ش، به تشويق مرحوم حاج سيد محمد بادكوبه ای امام جماعت وقت و همت بازرگانان تبريز تجديد بنا يافت.

مسجد دال و ذال تبريز

در محله مهاد مهين، كوچه واقع بين دو خيابان فردوسی و شهناز شمالی، نرسيده به ميار ميار، مسجدی وجود دارد كه به مسجد «دال ذال» معروف است. اين مسجد چهار ستون دارد و گنبد وسطی بزرگ تر و بلند تر از ديگر گنبدهامی باشد. كف مسجد به شكل مربع و پوشيده از حصير بوده و هر ضلع آن پانزده متر درازا دارد.

مسجد شاهزاده تبريز

اين مسجد در جنوب عمارت كنونی شهربانی تبريز و جانب خاوری كوچه شاهزاده واقع شده است. جلو خانی بزرگ، كفشكنی وسيع فضايی باز و فراخ دارد. ستون های سنگی منظم و سرستون های مقرنس و خواجه نشين ها و صفه های داخلی مرتب آن نشان می دهد كه طراح و معمار آن از سوی مرد نيرومند و مقتدری مأمور احداث اين بنای عظيم بوده است.

مسجد مجتهد تبريز

اين مسجد که بزرگ ترين مسجد تبريز به شمار می رود در جانب باختری بازار مسجد جامع، رو به روی بازار نجاران واقع شده است. سطح آن از كف بازار حدود يك متر پايين تر می باشد. اين مسجد شصت و سه ستون سنگی دارد كه در هفت رديف قرار گرفته اند. سقف مسجد با هشتاد گنبد ضربی آجری پوشيده شده است. پنجره های مسجد به شمال و باختر باز می شوند.

مسجد ميرزا صادق آقا تبريز

اين مسجد در جانب شمالی دالان مدرسه طالبيه واقع شده است. كفشكن باريكی دارد و مسجدی است بزرگ با 23 ستون سنگی قطور و خوشتراش و سرستون های سنگی مقرنس، كه 34 گنبد آجری نيم دايره ای كوتاه و منظم پوشش سقف آن را تشكيل می دهند. تاريخ بنای آن معلوم نيست. نوع ستون ها و شيوه بنا حكايت از قدمت زياد آن می كند.

مسجد مقبره تبريز

مسجد مقبره در اول بازار كفاشان واقع شده است. اين بنا مسجدی است آباد و داير و به شكل مربع، كه درازای هر ضلع آن حدود بيست و پنج متر می باشد. نه ستون سنگی خوش تراش، گنبدهای بلند ضربی آن را نگه داشته اند. چهار ستون از ستون ها هشت پهلو و پنج قطعه ديگر دوازده پهلو است. مسجد سه پنجره دارد كه همه مشرف به جنوب هستند. سطح خواجه نشين های اطراف مسجد همه عريض و حدود نيم متر از كف مسجد بلند تر می باشند. اين مسجد قبلا به نام «مسجد شاه» معروف بود، چهار ستون هشت پهلو و نه گنبد آجری داشت.

مسجد ميرزا مهدی قاری تبريز

اين مسجد در جانب جنوبی بازار قديم نجاران واقع شده است. بيست و چهار ستون سنگی و سی وپنچ گنبد ضربی آجری دارد. درازای مسجد از شمال به جنوب كشيده شده و ستون ها در چهار رديف قرار گرفته اند. سقف مسجد تقريبا بلند و فضای آن روشن است.

مسجد حجه الاسلام تبريز

اين مسجد در جنوب صحن مدرسه طالبيه و جانب باختری مسجد جامع واقع شده است. از سوی جنوب متصل به ديوارهای چند خانه گلی و از سوی باختر متصل به كوچه باريكی است كه به راسته كوچه منتهی می شود. كف آن نزديک يك متر از سطح حياط مدرسه بلندتر است. دو در و پنچ پنجره دارد. درها چوبی و پنجره ها آهنی هستند. درب ورودی بزرگ و پنجره ها مشرف به شمال هستند. برای رسيدن به كفشكن مسجد بايد چهار پله سنگی آن را كه همه در زير طاق جلو خان مسجد قرار گرفته اند زير پا گذاشت. كفشكن هفت متر درازا و شش متر پهنا دارد. از ديوار باختری آن دری به مسجد باز می شود. مسجد بزرگ و معمور است، پنجاه و هفت متر درازای و در حدود بيست و پنج متر پهنای دارد

مسجد امام جمعه تبريز

اين مسجد در جانب خاوری بازار مسجد جامع، در نزديكی های مدرسه طالبيه واقع شده است. بيست ستون با سر ستون مقرنس و سی گنبد ضربی آجری دارد. ستون ها در چهار رديف قرار گرفته اند و روی همه آن ها رنگ سبز زده شده است

مسجد حسن پادشاه تبريز

بنا بر نظر حاجی خليفه كاتب چلبی، جامع سلطان حسن که از بناهای اوزون حسن پادشاه آق قويونلو و به طرز جوامع سلاطين با سنگ تراش و سرب ساخته شده بنای متين و باشكوهی است. در كنار صفه محراب يك قطعه مرمر بلغمی بزرگی به درازای و پهنای چند ذراع به ديوار نصب شده و جامع را رونق بخشيده است. سنگ مرمر مزبور از نوادر دهر به شمار می رود و در جوامع ديگر نظير آن ديده نشده است. اسماء چهار ياد كه در سر درب آن حك شده بود از طرف قيزيل باش ها پاك و فقط به نام علی (ع) ابقاء شده است. گر چه بنای مسجد حسن پادشاه و منضمات آن يا به عبارت ديگر «عمارت نصريه» به اوزون حسن بايندری نسبت داده می شود ولی بنای آن ها بعد از در گذشت وی صورت گرفته است.

مسجد اوچ گؤزلی (سه چشمه) تبريز

اين مسجد در كوچه صراف خيابان شريعتی تبريز قرار دارد. سقف مسجد تيرپوش و بر روی ستون های چوبی نهاده شده است. نمای خارجی مسجد ساده است، ‌ولی بالای پنجره های آن تعداد زيادی كاشی های لعابدار به عنوان تزيين كار گذاشته شده اند كه اغلب آن ها از مسجد جامع شهر، خصوصا از محراب قديمی آن برداشته شده و بر ديوار اين معبد نصب شده است. بر روی ديوار خاوری مسجد 7 قطعه كاشی ديده می شود كه عمدتا با لعاب سبز و آبی، طلايی، معرق لعابدار سبز و آبی و با متن طلايی وخطوط آبی تزيين يافته است.

مسجد ظهيريه تبريز

اين مسجد در جانب باختری صحن بقعه سيد حمزه تبريز قرار گرفته است. بنايی است مستطيل شكل بدون ستون كه دورتا دور آن ازاره مرمری خوش رنگی به بلندی 105 سانتی متر دارد كه در قسمت بالای آنها سوره الاسرا يا بنی اسراييل با خط ثلث بسيار زيبا به طور برجسته نقر شده است. قسمت هايی از سنگ ازاره از بين رفته و به جايش از ازاره مرمری ساده ديگری استفاده شده است.

مسجد صاحب آباد تبريز

اين بنا در تبريز، انتهای خيابان دارايی، چای کنار، ميدان صاحب آباد، بقعه و مسجد صاحب آباد (الامر) واقع شده است. مسجد صاحب آباد در گذشته به عنوان بقعه مورد استفاده بوده و اکنون در دست مرمت می باشد. اين مسجد در زمان شاه طهماسب صفوی بنا شده و در سال 1045 هجری توسط سپاهيان سلطان مراد چهارم تخريب شد و در زمان شاه سلطان حسين صفوی و از طرف ميرزا محمد ابراهيم، وزير آذربايجان مرمت شد. اين بقعه در سال 1194 هجری قمری بر اثر زلزله شديد ويران و در سال 1208 به وسيله جعفرقلی خان دنبلی تجديد بنا شد و در سال 1266 ميرزا علی اکبر خان مترجم کنسولگری روس، قسمتی از بقعه و دهليز را آيينه کاری کرد و صحن و مدرسه ای را بر آن افزود که اين مدرسه «اکبريه» نام گرفت.

مسجد سيدالمحققين تبريز

اين مسجد، در بازار صادقيه تبريز قرار گرفته است و در سال 1322 هـ. ق از طرف حاج ميرزا محمد رفيع طباطبايی ملقب به نظام العلما ساخته شده است. درازای اين مسجد نزديک به 25 متر است. هشت ستون سنگی قطور دارد که 15 گنبد يکنواخت آجری را نگه داشته اند. اين 15 ستون در دو رديف قرار گرفته و همه سر ستون های سنگی دارند. وجه تسميه اين مسجد به خاطر نخستين امام جماعت آن يعنی حاج سيد المحققين است.

مسجد روميان آذرشهر

بنايی کوچک با متون و پوشش چوبی است که سر در آن، طاق ونوشته ای ندارد. تنها اثر قابل توجه آن دو پايه خوش تراش مارپيچ به شيوه صفوی است که به نظر می رسد از بنای اوليه آن بر جای مانده است.

محراب غار قدمگاه آذرشهر

اين غار در نزديكی روستای قدمگاه (باداميار) در جنوب آذرشهر قرار دارد. محراب غار (يا مسجد) با مقرنس های آويخته كه به دوره صفوی تعلق دارد به نحوی احداث شده كه گمان می رود در زمانی نزديك تر تعبيه شده است. می توان فرض كرد كه اين فضا برای مقاصد مذهبی ساخته نشده باشد. يعنی نه مسجد و نه مقبره بوده است. ظاهرا اين غار و دخمه را بعدا با تعبيه محرابی كه روی به قبله دارد به صورت عبادتگاه اسلامی درآورده اند.

مسجد جامع اسکو

مسجد جامع اسكو كه از مساجد آباد و تاريخی اين شهر است از نظر معماری و سبك بنا به دوره صفويه مربوط می شود.

مسجد پايتخت اسكو

مسجد پايتخت در محدوده شهرستان اسکو قرار دارد ويکی از مسجد های قديمی است. اين مسجد به دست عسكر عثمانی ويران شد و سپس در سال 1061 هجری قمری مرمت و تجديد بنا يافت.

مسجد جامع خروانق اهر

اين بنا در روستای خروانق در 45 کيلومتری شهر ورزقان– از توابع آذربايجان خاوری – واقع است. بنای اصلی مسجد به سده های ششم و هفتم هجری منسوب می باشد که در دوره قاجاريه مرمت و تعمير شده است.

مسجد جامع مهرآباد بناب

اين مسجد که در 16 كيلومتری بناب واقع شده، متعلق به قرن دهم هجری و زمان سلطنت شاه طهماسب صفوی بوده و دارای تاريخ سال 951 هـ. ق است. مسجد برفراز پشته ای ساخته شده و جزو چشم گير ترين بناهای مركز شهر بناب است. از ويژگی های جالب توجه اين مسجد ستون ها و سرستون های چوبی و تزيينی، صندوق های روی تيرهای حمال و پوشش زيبای سقف كاذب چوبی آن است. نقش های زيبای گياهان و ترنج های سطح صندوق ها، تخته كوبی های سرستون ها از ديگر جاذبه های اين مسجد است. مهم ترين بنای اين مسجد، شبستان آن است كه دارای 36 ستون چوبی با سرستون های مقرنس و نقش و نگار است. اين مسجد از نظر وجود كتيبه تاريخ دار كه در ديوار قسمت شمالی نصب شده است، در بين مساجد منطقه دارای اهميتی خاص و استثنايی است. بر طبق اين كتيبه كه به خط ثلث نوشته شده، هزينه بنای مسجد توسط بی بی خانم، دختر منصور بيك پرداخت شد.

مسجد جامع سراب

مسجد جامع سراب يادگار قرن نهم هجری قمری است. اين مسجد بدون گلدسته و مناره بوده و از يك شبستان بزرگ و يك حياط كوچك در سمت باختری و از دو در ورودی تشكيل شده است.

مسجد اسنق سراب

در روستای اسنق از توابع محال آلان بر آغوش سراب، مسجدی با ستون ها و روبنای سنگی و سنگ نبشته های زيبا قرار دارد.

مسجد جمال آباد سراب

جمال آباد نام روستايی است از محال آلان بر آغوش كه در 6 كيلومتری شمال مهربان و 21 كيلومتری جاده تبريز – سراب قرار گرفته است. اين روستا مسجد كهنی دارد كه 6 ستون عظيم سنگی، سقف چوبی آن را نگه داشته است.

مسجد جامع شبستر

تصور می شود که اين مسجد برای نخستين بار در زمان ايلخانان بنا شده باشد. اما اين بنا نيز از حوادث زمان در امان نمانده و بارها فرو ريخته و از نو تعمير و تجديد بنا شده است. اكنون 42 گنبد صرفی آن بر روی سی پايه عريض آجری قرار گرفته اند. در بالای درب ورودی مسجد طاق سنگی جالبی نصب شده كه بالای آن دو كتيبه سنگی به چشم می خورد. مسجد ايوان و مناره ای نيز دارد كه ستون های ايوان و كلاهك مناره همه چوبی و تازه و متعلق به نيمه اول قرن چهاردهم قمری است

مسجد محمد حنفيه شبستر

مسجد محمد حنفيه درمركز روستای سيس واقع شده و مسجد جامع روستا به شمار می رو د. بنای اين مسجد آجری و گنبد دار است. مناره بلندی دارد و ايوانی با ستون های چوبی در جلو آن تعبيه شده است. اهالی ده معتقدند كه بنای نخسين اين مسجد به امر حنفيه صورت گرفته که بارها فرو ريخته و دوباره تجديد بنا شده است. اين عقيده مبنای تاريخی ندارد ولی شيوه بنا نشان می دهد كه تجديد عمارت آن مثل ساير مساجد بزرگ ارونق و انزاب در دوران صفويه انجام شده است.

مسجد يادگار شاه شبستر

در تسوج مسجد زيبای ديگری وجود دارد كه مسجد «يادگار شاه» ناميده می شود. اين مسجد در مركز شهر، نزديك به خيابان پهلوی واقع شده است. درازای آن از خاور به باختر، نزديک بيست متر و پهنای آن در حدود 10 متر است. سه گنبد ضربی آجری دارد. گويی سه، چهارطاق يك نواخت را در كنار هم قرار داده اند. تاريخ بنای مسجد معلوم نيست. سالخوردگان تسوج می گويند كه يكی از شاهان صفوی هنگام جنگ با سلاطين عثمانی نذر كرده بود كه چون بر دشمن غلبه جويد مسجدی در تسوج بنا كند. حاجتش برآيد و هنگام بازگشت اين مسجد را بنا كرد. نام مسجد يادگار شاه ماند ولی نام بانی فراموش شد. اكنون كتيبه و سنگ نبشته ای در دست نيست تا نام بانی معلوم شود. فقط شيوه بنا و مصالح ساختمانی به كار رفته، حكايت از قدمت مسجد دارد.

مسجد جامع تسوج شبستر

مسجد جامع تسوج از توابع شبستر در رديف آثار قديمی اين منطقه است. بر پيشانی مدخل اين مسجد فرمانی از سطان محمد خدابنده است كه با خط ثلث بر جسته بر روی سنگ فلفلی يك پارچه حک شده است.

مسجد معزالدين مراغه

در سمت باختری ميدان خشكبار مراغه كه درگذشته به ميدان آرد فروشان معروف بود، مسجدی قديمی وجود دارد كه به مسجد معز الدين معروف است. در فضای كلی اين بنا يك مسجد كوچك ديگر و مقبره ای گنبد دار وجود دارد. مسجد بزرگ 36 ستون چوبی در چهار رديف دارد كه از ديوار شمالی آن توسط قرينه ای وارد محوطه مقبره شيخ معز الدين می شود. مقبره، برج گنبد داری است نظير برج غفاريه مراغه كه در اثر رطوبت و عدم توجه و مراقبت، به مرور زمان گنبد آن فرو ريخته و تزيناتش از بين رفته است.

مسجد زنجيرلی مراغه
اين مسجد در جنوب خاوری برج ده ضلعی مشهور به «قبر مادر هلاكو» واقع شده است. سقف و ستون های چوبی منقش آن به سبك دوره صفوی است.

مسجد جامع مراغه

اين مسجد در خيابان خواجه نصير مراغه واقع شده است. اين مسجد دارای دو در است که يكی به خيابان و ديگری به بازار سبزی فروشان اين شهر باز می شود. كتيبه های موجود و شيوه معماری مسجد نشانگر تعلق آن به دوره صفويان است.

مسجد ملا رستم مراغه

در كنار ميدان ملا رستم شهر مراغه كه با خيابان واحدی فاصله كمی دارد، يكی از جالب ترين آثار تاريخی مراغه قرار دارد. اين بنا مسجدی به نام ملا رستم است. متاسفانه كتيبه ای در بنای مسجد نيست تا نام بانی و معمار و سال بنا را مشخص سازد.

مسجد شيخ بابا مراغه

یكی ديگر از مساجد تاريخی مراغه، مسجدی موسوم به شيخ بابا است كه آن نيز در سال های اخير بازسازی شده است. اما از بنای اصلی و اوليه مسجد آثاری به جای مانده كه در جريان نوسازی مورد استفاده قرار گرفت و هر كدام از آن ها ويژگی به خصوصی از نظر معماری و قدمت تاريخی دارند. اين مسجد در قسمت شمالی خيابان خواجه نصير واقع شده است.

مسجد جامع مرند

بنا بر بررسی های انجام شده اين مسجد ظاهرا در آغاز، يكی از آتشكده های دوره ساسانی بوده كه بعدها با سكونت ارامنه دراين قلعه به كليسا تبديل شده است. پس از پيروزی اعراب بر بابك در قرن سوم هجری و هم زمان با اسلام آوردن مردم آذربايجان اين بنا به مسجد تبديل شد.

مسجد سنگی ترك ميانه

روستای ترك از توابع شهرستان ميانه يكی از روستاهاي قديمی استان است كه در اسناد تاريخی نام آن بارها مورد اشاره قرار گرفته است. در اين روستا مسجدی است كه نمای آن از سنگ هايی خوش تراش و كنده كاری شده بوده و كتيبه هايی كه تاريخ تعمير مسجد را می رساند در آن نصب شده اند. مسجد به دفعات مورد مرمت قرار گرفته و آخرين بار در سال 1363 توسط ميراث فرهنگی استان نوسازی و مرمت شد. بر در و ديوار سنگی اين مسجد تاريخ 1016 قمری يعنی دوران شاه عباس صفوی و نيز 1282 دوران ناصر الدين شاه قاجار به زبان های عربی و فارسی نقش بسته است.

مسجد جمال آباد هريس

بناي اين مسجد؛ در روستای جمال آباد – از توابع هريس و 21 کيلومتری جاده تبريز – سراب واقع شده است. بنای مسجد به درازا و پهنای 80/ 12 × 90/ 8 متر دارای شش ستون عظيم سنگی و سقف تير چوبی است. ستون ها در دو رديف قرار گرفته و همه دارای پايه و سرستون های سنگی منقش هستند. دو ستون وسطی استوانه ای و چهار ستون ديگر به شکل منشور هشت پهلو هستند. بلندی ستون ها با پايه و سرستون 63/ 5 متر و محيط آن ها 184 تا 187 سانتي متر است.

مسجد اسنق هريس

در روستای اسنق از توابع محال آلان بر آغوش سراب، مسجدی با ستون ها و روبنای سنگی و سنگ نبشته های زيبا قرار دارد. اين مسجد در وسط روستا ميان حياط وسيعی بنا شده است. مسجد اسنق چهار ستون سنگی استوانه ای يكپارچه دارد كه در دو رديف قرار گرفته اند. اين ستون ها پايه ها و سر ستون های مقرنس خوش طرحی دارند. طرح پايه ها يكنواخت و طرح سرستون ها متفاوت است. اين مسجد چندين كتيبه در سر در پنجره ها، ديوار خاوری و قسمت های ديگر دارد كه حاكی از عظمت بنای اوليه آن است. در داخل مسجد ميز چوبی منبت كاری شده و شكسته ای وجود دارد كه هم زمان با بنای مسجد ساخته شده است. بر روی قطعه ای از بازوی آن نام بانی مسجد، صاحب فخرالدين محمد قيد شده است. آثار باقی مانده از اين منبر نشان می دهد كه چند هنرمند توانا، وقت زيادی صرف ساختن آن كرده اند.