موزه محرم تبریز

موزهٔ محرم یکی از موزه‌های مردم‌شناسی شهر تبریز است که در محل خانهٔ صحتی در محلهٔ راسته‌کوچه قرار گرفته‌است. این موزه به مطالعهٔ ابعاد عاشورا پرداخته و قدمت بنای آن به دورهٔ قاجاریان می‌رسد.


موزهٔ محرم در ۳ طبقه بوده و ۴۰۹ متر مربع مساحت دارد. این بنا در اوایل دورهٔ پهلوی به‌عنوان حسینیه مورداستفاده قرار می‌گرفته‌است. در حیاط موزه، نماد اسب حسین بن علی، در طبقهٔ اول، انواع پرچم، چراغ، شمع، طوق، علم و گهوارهٔ نذری و در طبقهٔ دوم، ابزار و نوشته‌های مربوط به سوگواری و تعزیه‌خوانی به نمایش درآمده‌است.


 

 ۱۰ طوق و علم از روستاهای مختلف استان در موزه محرم نگهداری می شود که نوع و مراسم مربوط به آنها، نشانگر گوناگونی و تنوع آیین عزاداری در آذربایجان شرقی است و قدمت هیچ یک از علم های موجود در موزه محرم کمتر از ۵۰ سال نیست و قدیمی ترین علم موجود در این موزه که از محله بازار اهر به اینجا منتقل شده مربوط به سال ۱۲۴۳ هجری قمری است.

علم دستمالی متعلق به روستای اسفنجان اسکو، طوق عزاداری روستای خشکناب هریس، طوق عزاداری روستای تازه کند هریس، علم عزاداری روستای لیوارجان جلفا و دو علم موسوم به حضرت عباس روستاهای زاویه و سیه سران شهرستان جلفا تعدادی از طوق و علم های این موزه را تشکیل می دهند.

علم های این منطقه با پارچه های رنگی کلاغه ای، شال و روسری آذین بندی شده و از دیرباز در تزئین این علم های عزاداری کمتر از پارچه های مشکی استفاده می شده است. این پارچه ها معمولا به صورت نذورات مردمی بوده که به روی علم ها بسته می شد و در صورت زیاد بودن پارچه ها، هیئت امنای آن محله یا مسجد پارچه ها را گشوده و برای انجام مراسم مذهبی تکیه یا مسجد به فروش می رساندند.



 علاوه بر شهرستان ها، ۱۳ محله قدیمی تبریز علم های معروفی دارند که هیئت های مذهبی و علم ها به نام همان محله نامگذاری شده اند که یکی از معروفترین علم های استان علم محله امیرخیزی تبریز است.

 نخستین علم ها از چوب درخت سرو که نماد استقامت و پایداری است ساخته شده بودند و با توجه به اینکه علم را نمادی از حضرت ابولفضل(ع) می دانند اغلب آنها به این نام منسوب هستند.

 در این موزه انواع طوق های مراسم عزاداری نیز به نمایش گذاشته شده اند.طوق واژه ای ترکی و به معنای بیرق است که از یک تیغه به نام سرتوغ و زبانه فولادی بلندی تشکیل شده که روی صندوقچه فلزی کوچک ضریح مانندی بر پایه چوب یا فلز به شکل چلیپا استوار می شود.

 در موزه محرم بخشی از نماد و نشانه های نمادین مراسم و آئین های ماه محرم در اقصی نقاط آذربایجان شرقی به نمایش گذاشته شده است.

 خانه صحتی در زمان حیات مرحوم دکتر ابوالقاسم صحتی و اوایل دوره پهلوی در ماه محرم به عنوان حسینیه مورد استفاده هیئت عزاداری محله راسته کوچه قرار می گرفت.